Plotselinge, hevige pijn in buik of rug bij een ouder iemand is een spoedjeval, geen afspraak: bel 112. 's Nachts en in het weekend bel je de huisartsenpost.
Wat er in de komende jaren bij komt
Elke regel is een onderzoek, elke stip een afspraak. Scrol en je leeftijd loopt op: je ziet wat er bij elke verjaardag start en stopt.
Na 74–75 jaar wordt de meeste screening niet meer standaard aanbevolen, omdat het voordeel pas na jaren merkbaar is. Of je doorgaat, beslis je samen met je arts, op basis van je gezondheid en je wensen.
Wat elk onderzoek oplevert
Voor elk onderzoek dezelfde vraag: per 1.000 mensen, hoeveel sterfgevallen door de ziekte voorkomt het onderzoek? Sommige cijfers komen uit klinische studies (met mensen die werden uitgenodigd of willekeurig aan een groep werden toegewezen), andere uit een model dat ervan uitgaat dat iedereen altijd meedoet; bij elk cijfer staat de eigen periode. Voor osteoporose gaat het om heupfracturen, niet om sterfgevallen. De onderzoeken staan dus niet op één ranglijst.
Elk vakje is een mens; het zijn er 10.000.
Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker
30–40, om de 5 jaar (uitnodigingen met 30, 35 en 40 jaar); 41–65, om de 10 jaar (met 50 en 60 jaar na een negatieve test; zo nodig extra met 45, 55 of 65)
Hoogrisicotypen HPV, die cellen van de baarmoederhals in de loop van jaren in kanker kunnen veranderen. Bij een positieve test volgt een controle van de cellen en zo nodig een colposcopie, waarbij afwijkingen worden gevonden voordat ze kanker worden.
8per 1.000
sterfgevallen door baarmoederhalskanker vermeden per 1.000 vrouwen met een HPV-test om de 5 jaar van 30 tot 65 jaar, vergeleken met geen test: van 8,34 naar 0,29 (schatting uit een model, VS)
schatting uit een model
Wat het bewijs zegt
Een HPV-test met 30, 35 en 40 jaar, daarna met 50 en 60 als de laatste test negatief was; extra uitnodigingen met 45, 55 of 65 als HPV is gevonden of als je een ronde hebt overgeslagen.
18–39, om de 3 jaar (of om de 5 jaar bij een normale waarde); vanaf 40, elk jaar
Hoge bloeddruk, die geen klachten geeft en het risico op een hartaanval en een beroerte verhoogt.
geen sterftecijfer voor dit onderzoek
Geen enkele trial vergelijkt mensen bij wie de bloeddruk is gemeten met mensen bij wie dat niet is gebeurd. Het voordeel komt van de behandeling, die hartaanvallen en beroertes duidelijk vermindert.
Wat het bewijs zegt
Gemeten vanaf 18 jaar: elke 3–5 jaar tot 40 bij een normale waarde, daarna elk jaar (Amerikaanse richtlijn, USPSTF).
Diabetes type 2 en prediabetes, die jaren zonder klachten kunnen blijven.
geen sterftecijfer voor dit onderzoek
Screeningsklinische studies vonden over 10 jaar geen minder sterfgevallen. De test heeft vooral zin als de uitslag leidt tot aanpassingen in voeding of beweging, of tot behandeling.
Wat het bewijs zegt
Aanbevolen vanaf 35 jaar bij overgewicht (USPSTF, 2021).
Bij je huisarts, of gratis bij de GGD als je jonger bent dan 25 na onveilige seks of als een partner je heeft gewaarschuwd; anderen worden doorverwezen naar betaalde tests.
Onzichtbare sporen bloed in je ontlasting, een teken van poliepen en darmkanker. Bij een positieve test volgt een darmonderzoek (coloscopie), waarbij poliepen meteen kunnen worden weggehaald.
Had een ouder, broer, zus of kind darmkanker, wacht dan niet op het programma: een coloscopie begint op je 40e, of 10 jaar vóór de leeftijd waarop je familielid de diagnose kreeg, wat het eerst komt. Vertel het je huisarts.
24–28per 1.000
sterfgevallen door darmkanker vermeden per 1.000 gescreende mensen van 45 tot 75 jaar, schatting uit een model (VS)
schatting uit een model
Het model gaat uit van een ontlastingstest elk jaar (of een coloscopie om de 10 jaar) vanaf 45. Het Nederlandse programma, om de 2 jaar vanaf 55, voorkomt iets minder sterfgevallen.
Wat het bewijs zegt
Een ontlastingstest (FIT) thuis om de 2 jaar van 55 tot 75. De startleeftijd is niet verlaagd naar 50.
Gratis, per post. Als de test positief is, vallen de intake (in het ziekenhuis of online) en het darmonderzoek (coloscopie) onder je eigen risico (€ 385 in 2026); je kunt meer betalen als je verzekeraar geen contract heeft met het ziekenhuis. In 2024 deed 67,1% mee.
Cholesterol en 10-jaarsrisico op hartaanval en beroerte
Mannen: vanaf 40, om de 5 jaar; Vrouwen: vanaf 50, om de 5 jaar
Je kans op een hartaanval of een beroerte in de komende 10 jaar, berekend uit cholesterol, bloeddruk, leeftijd en roken.
geen sterftecijfer voor dit onderzoek
Het voordeel komt van de behandeling: in 18 klinische studies bij volwassenen zonder eerdere hartaanval of beroerte betekenden statines ongeveer 3,5 minder sterfgevallen per 1.000 behandelde mensen, over 6 maanden tot 6 jaar.
Wat het bewijs zegt
Europese preventierichtlijn (ESC, 2021): een risicoschatting kan worden overwogen bij mannen boven de 40 en vrouwen boven de 50. Je huisarts of praktijkondersteuner kan je 10-jaarsrisico inschatten.
Longkanker in een stadium waarin die nog te opereren is.
3per 1.000
sterfgevallen door longkanker voorkomen per 1.000 zware rokers die elk jaar worden gescand, over ongeveer 7 jaar, vergeleken met een röntgenfoto van de borst (NLST)
gemeten in een trial
Bijna een kwart van de scans is eerst positief; bijna altijd blijkt het vals alarm.
Wat het bewijs zegt
Geen programma. De Gezondheidsraad (2025) vond nog te veel onduidelijk om voordelen tegen nadelen af te wegen.
Een verwijding van de grote slagader in je buik die geen pijn doet en geen klachten geeft tot die scheurt.
4,6per 1.000
sterfgevallen door een aneurysma voorkomen per 1.000 mannen uitgenodigd voor één scan, over 13 jaar (MASS-trial)
gemeten in een trial
In december 1948 opende chirurg Rudolph Nissen in Brooklyn de buik van Albert Einstein en vond een groot aneurysma op de aorta. Vervangen kon niet, dus wikkelde hij het in cellofaan om het te verstevigen. Einstein leefde nog zes jaar. In april 1955 scheurde het aneurysma; hij weigerde een operatie en overleed op 18 april. Vandaag is dezelfde verwijding te zien op een scan van een paar minuten.
Wat het bewijs zegt
Geen programma: de Gezondheidsraad adviseerde in 2019 tegen screening van alle mannen van 65.
Prostaatkanker, waaronder veel kleine tumoren die nooit schade zouden hebben veroorzaakt.
Had je vader of broer prostaatkanker, of ben je van Afrikaanse afkomst, dan begint het gesprek over de PSA-test op je 45e; met een BRCA2-mutatie op je 40e (Europese urologierichtlijn, EAU).
2,2per 1.000
sterfgevallen door prostaatkanker voorkomen per 1.000 mannen van 55–69 jaar uitgenodigd voor PSA-testen, over 23 jaar (ERSPC)
gemeten in een trial
Meer dan 45% van de mannen die aan elke ronde meededen, had in 10 jaar minstens één vals-positieve uitslag, en 20–50% van de gevonden kankers zou nooit schade hebben veroorzaakt.
Wat het bewijs zegt
Geen screening. Een landelijke proef met risicogerichte screening, gefinancierd in 2026, heeft een positief advies van de Gezondheidsraad en een vergunning nodig voordat die kan starten.
Osteoporose: botten die breken bij een gewone val.
5per 1.000
heupfracturen voorkomen per 1.000 oudere vrouwen, over 4–5 jaar (drie klinische studies)
gemeten in klinische studies
Wat het bewijs zegt
Geen bevolkingsonderzoek.
Hoe je het krijgt
Je huisarts verwijst je door als je risico op een botbreuk verhoogd is.
Hepatitis B en C, eenmalige test
Hepatitis B- en C-virussen kunnen de lever jarenlang ongemerkt beschadigen en uiteindelijk cirrose of leverkanker veroorzaken. Hepatitis C is nu met tabletten in 8–12 weken te genezen.
geen sterftecijfer voor dit onderzoek
Voor de test zelf is geen sterftecijfer gemeten. Het voordeel komt van de behandeling: hepatitis C geneest bij meer dan 95% van de behandelde mensen.
Wat het bewijs zegt
Geen test voor iedereen; testen is voor mensen die mogelijk risico hebben gelopen.
Hoe je het krijgt
Vraag het aan je huisarts als je risico hebt gelopen.
Huidkankercontrole
Melanoom en andere vormen van huidkanker, via een onderzoek van je hele huid, hoofdhuid inbegrepen.
geen sterftecijfer voor dit onderzoek
Geen enkele trial heeft minder sterfgevallen door melanoom aangetoond door de huid van mensen zonder klachten te controleren; de controles vinden wel veel plekjes die tot biopten leiden.
Wat het bewijs zegt
Geen bevolkingsonderzoek. Controleer zelf je huid en ga met een moedervlek die verandert naar je huisarts.
Privéklinieken verkopen 'complete' check-ups. De onderzoeken hieronder staan daar vaak in, maar er is geen bewijs dat ze levens redden bij mensen zonder klachten en met een gemiddeld risico; sommige veroorzaken schade. Heb je klachten, ga dan naar een arts, niet naar een screeningslijst.
Tumormarkers (CEA, CA-125, CA 19-9, CA 15-3, AFP) zonder klachten
In twee grote klinische studies met CA-125 was de kans om aan eierstokkanker te overlijden bij geteste vrouwen niet kleiner. Tussen 1% en 3% werd geopereerd zonder kanker te hebben, en tot 15% van hen kreeg ernstige complicaties.
In Zuid-Korea steeg het aantal diagnoses van schildklierkanker vijftien keer in 18 jaar nadat de schildklierecho aan routinecontroles was toegevoegd, terwijl het aantal sterfgevallen gelijk bleef. Van de geopereerden hield 11% beschadigde bijschildklieren over.
De Amerikaanse Food and Drug Administration zegt geen bewijs te kennen dat een total-body-scan bij mensen zonder klachten meer goed dan kwaad doet. Die vindt bij veel mensen 'iets', en elke vondst leidt tot meer onderzoek.
Een Cochrane-review van 17 klinische studies met meer dan 230.000 mensen vond geen verschil in sterfte tussen mensen uitgenodigd voor algemene gezondheidscontroles en mensen die niet waren uitgenodigd. Wat telt, zijn de onderzoeken die bij je leeftijd passen, niet hoeveel het er zijn.
De Amerikaanse richtlijn raadt het uitdrukkelijk af: het verandert niets aan wat er met je hart gebeurt, maar het kan onnodig vervolgonderzoek op gang brengen.
De Amerikaanse richtlijn raadt het af: op deze leeftijd zou de meeste gevonden kanker nooit schade hebben veroorzaakt, en de behandeling laat sporen na.
Gratis landelijke programma's: een HPV-test met 30, 35 en 40 jaar, daarna met 50 en 60; een mammografie om de 2 jaar van 50 tot 75; een ontlastingstest (FIT) thuis om de 2 jaar van 55 tot 75. Vervolgonderzoek in het ziekenhuis na een positieve test valt onder je eigen risico.
Welke onderzoeken heb je nodig als je 40 bent?
Vrouwen: Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, Bloeddruk, Bloedsuikertest voor diabetes, Hiv, eenmalige test. Mannen: Bloeddruk, Cholesterol en 10-jaarsrisico op hartaanval en beroerte, Bloedsuikertest voor diabetes, Hiv, eenmalige test.
Welk bevolkingsonderzoek heb je nodig vanaf je 50e?
Vrouwen: Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, Bevolkingsonderzoek borstkanker (mammografie), Bloeddruk, Cholesterol en 10-jaarsrisico op hartaanval en beroerte, Bloedsuikertest voor diabetes, Hiv, eenmalige test. Mannen: Bloeddruk, Cholesterol en 10-jaarsrisico op hartaanval en beroerte, Bloedsuikertest voor diabetes, Hiv, eenmalige test. Er is nog geen bevolkingsonderzoek naar longkanker; als je zwaar rookt, praat er dan over met je huisarts.
Welk bevolkingsonderzoek heb je nodig vanaf je 65e?
Vrouwen: Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, Bevolkingsonderzoek borstkanker (mammografie), Bevolkingsonderzoek darmkanker (ontlastingstest, FIT), Bloeddruk, Cholesterol en 10-jaarsrisico op hartaanval en beroerte, Bloedsuikertest voor diabetes, Hiv, eenmalige test. Mannen: Bevolkingsonderzoek darmkanker (ontlastingstest, FIT), Bloeddruk, Cholesterol en 10-jaarsrisico op hartaanval en beroerte, Bloedsuikertest voor diabetes, Hiv, eenmalige test. Er is nog geen bevolkingsonderzoek naar longkanker; als je zwaar rookt, praat er dan over met je huisarts.
Is een particuliere totale check-up zinvol?
Meestal niet. Een Cochrane-review van 17 onderzoeken vond dat algemene gezondheidschecks geen verschil maakten voor sterfte. Tumormarkers en bodyscans bij mensen zonder klachten leveren veel fout-positieve uitslagen op. Wat telt is het bevolkingsonderzoek dat bij je leeftijd past.
De kolom met bewijs volgt de landelijke bevolkingsonderzoeken van het RIVM en de adviezen van de Gezondheidsraad; voor de grootte van elk voordeel de gerandomiseerde onderzoeken en de evidence-reviews van de Amerikaanse US Preventive Services Task Force. Waar Nederland geen programma heeft, staat dat erbij.
Geredde levens zijn absoluut: vermeden sterfgevallen per 1.000 mensen, niet '42% minder'. Sommige komen uit trials (uitgenodigde mensen, een vast aantal jaren gevolgd), andere uit modellen die aannemen dat je je leven lang aan elk onderzoek meedoet. Ze zijn apart gelabeld en niet gerangschikt.
Deze pagina vervangt je huisarts niet. Met klachten, kanker in de familie of een chronische aandoening is je lijst anders en stel je die samen met je huisarts.
Waarom de leeftijden veranderen
Screeningsleeftijden veranderen mee met het onderzoek, en de laatste jaren zijn ze gedaald omdat sommige ziekten vroeger optreden: in 2021 verlaagden de VS de darmkankerscreening van 50 naar 45 jaar, omdat darmkanker bij jongere volwassenen toenam, en de diabetestest van 40 naar 35; Spanje en Oostenrijk breidden hun programma's uit in 2025–2026. Elke regel hier is in september 2026 gecontroleerd. Screening vindt ziekte vroeg, maar voorkomt haar niet. De andere helft blijft hetzelfde: niet roken, een gezond gewicht, meer bewegen en minder drinken.
Bronnen
Elke regel en elk cijfer op de pagina, met de bron erbij. Gecontroleerd op 27 september 2026.