Rumenler ve TürklerRumenler ve TürklerROENTR
Her mürekkep lekesinin Türkçeden gelen bir Rumence kelime olduğu ebru: odaie (oda), cafea (kahve), geam (cam), dulap (dolap).
kitaplarda, 1900–1924

  1. Rumenler ve Türkler · beş yüz yıl

    Rumencedeki Türkçe kelimeler: kitaplardan çıkanlar, evde kalanlar

    Rumencenin açıklamalı sözlüğü DEX, 1.091 kelimenin Türkçeden ya da Tatarcadan geldiğini yazar. Ebrunun her lekesi bunlardan biridir: büyüklüğü, kelimenin 175 yıl önceki Rumence kitaplarda ve bugünkü filmlerin altyazılarında ne sıklıkla geçtiğini gösterir.

    1850 ile 1925 arasında sultan, vizir ve agă (ağa) gibi Osmanlı Devleti'yle ilgili kelimelerin Rumence kitaplarda kullanım sıklığı dörtte üç oranında azaldı. Evin ve sofranın kelimeleri kaldı: odaie (oda), geam (cam), dulap (dolap), cafea (kahve).

    Okudukça mürekkep yıllarla birlikte değişiyor.Kelime ara

  2. Ebru nasıl okunur

    Her leke bir kelime; büyüklüğü ne kadar kullanıldığını söylüyor#

    Ebruda boya, kitreli suya damlatılır, tarakla çekilir, sonra kâğıda alınır. Buradaki her damla, Türkçeden Rumenceye geçmiş en yaygın 280 kelimeden birini temsil eder.

    Bir lekenin alanı, kelimenin milyon kelimede kaç kez geçtiğiyle orantılıdır. Tarak lekenin biçimini değiştirir, alanını değiştirmez. Renk, kelimenin neyi adlandırdığını gösterir: ev, sofra, giyim, insanlar, devlet, ordu.

  3. 1850–1874 · kitaplarda

    1850'de Türkçe kökenli kelimelerin kullanımının neredeyse dörtte biri devlet ve orduya aitti#

    1850 ile 1874 arasında yazılan kitaplarda, Türkçe kökenli kelimelerin bütün geçişleri içinde devlet ve ordu kelimelerinin payı yüzde 23: sultan, pașă (paşa), vizir (vezir), divan, agă (ağa), buzdugan (bozdoğan, topuz), ienicer (yeniçeri), iatagan (yatağan).

    Eflak ve Boğdan, yani sonradan Romanya'yı oluşturan iki beylik, Babıâli'ye hâlâ vergi ödüyordu; yazarların anlatacak beyleri, memurları ve savaşları vardı.

  4. 1925–1949 · kitaplarda

    Yetmiş beş yıl sonra en büyük leke “odaie” (oda) oldu#

    Devlet ve ordu kelimelerinin payı yüzde 7 düzeyine inmiştir. En büyük leke artık odaie (oda); ev ve sofra kelimeleri arasında onu geam (pencere camı), cafenea (kahvehane), perdea (perde), cutie (kutu) ve cafea (kahve) izler. Ev ve sofranın payı birlikte yüzde 42.

    Eski giysiler seyreldi: anteriu (entari) ve giubea (cübbe) neredeyse kayboldu, fes azaldı, ciorap (çorap) ise dört kat arttı.

  5. Bugün · filmlerde

    Bugünkü film diyaloglarında Türkçe kökenli kelime kullanımlarının neredeyse yarısı “haide”#

    OpenSubtitles'taki Rumence altyazılar (332 milyon kelime) kitaplardan farklı türde bir metindir; bu yüzden bugünkü lekeler eski çizgiyi sürdürmez. Ama ne duyulduğunu gösterir: haide (haydi), Türkçe kökenli kelimelerin toplam kullanımının yaklaşık yüzde 44 kadarını tek başına oluşturur; konuşmada yaklaşık her 850 kelimede bir geçer.

    Ardından rahat gelir, çoğunlukla küfür olarak (rahat lokumla aynı kelimedir); sonra cafea (kahve), cutie (kutu), murdar (pis, kirli), dușman (düşman), habar (fikir, bilgi), geantă (çanta), capcană (kapan, tuzak), chef (keyif) ve dulap (dolap).

  6. Ebruda

    Bir kelime arayın ya da herhangi bir lekeye dokunun#

    Bir lekeye dokunun: Rumence kelimeyi, geldiği Türkçe kelimeyi ve her çeyrek yüzyılda ne sıklıkla geçtiğini görün. Alttaki düğmeler yılları değiştirir. Aşağıdaki renkler ebruda yalnız bir tür kelimeyi bırakır.

    Sayılabilen 1.032 kelimeden 301 tanesi bugün de filmlerde duyuluyor, en az on milyon kelimede bir.

Bir Türk Rumencede ne duyar#

Türkçe konuşan biri ebrudaki kelimelerin önemli bir kısmını hemen tanır: cutie kutu, dulap dolap, tavan tavan, cearșaf çarşaf, ciorap çorap. Bazıları ise şaşırtır: İstanbul'dan bir anlamla çıkıp Bükreş'e başka bir anlamla varmışlardır.

Aşağıdaki oyunda bu tür on kelime var. Türkçe anlam Türk Dil Kurumunun sözlüğünden, Rumence anlam DEX'ten alındı.

Rumencede ne demek?

İki dilde aynı

  • cutiekutukutu
  • dulapdolapdolap
  • tavantavantavan
  • odaieodaoda
  • perdeaperdeperde
  • cearșafçarşafçarşaf
  • ciorapçorapçorap
  • chibritkibritkibrit
  • cafeakahvekahve
  • iaurtyoğurtyoğurt
  • baclavabaklavabaklava
  • sarmasarmalahana sarması
  • chifteaköfteköfte
  • pilafpilavpilav
  • ciobançobançoban, koyun çobanı
  • musafirmisafirkonuk
  • bacșișbahşişbahşiş
  • dușmandüşmandüşman
  • beleabelâdert, bela
  • hamalhamalhamal, yük taşıyıcı
  • lalealalelale
  • tutuntütüntütün

Rumencenin Türkçeden daha sık kullandığı Türkçe kelimeler#

Türkçeden gelen bazı kelimeler bugün Rumencede Türkçede olduğundan çok daha sık duyuluyor. Türkçede ya seyrek duyuluyorlar ya da yerlerini başka kelimeler aldı: TDK sözlüğü “murdar” için “kirli” maddesine gönderir. Liste iki dilde aynı kaynağı karşılaştırır: OpenSubtitles'taki film altyazıları; Türkçe biçimler ekleriyle birlikte sayıldı.

RumencedeTürkçede
murdar · murdar
TDK “kirli” maddesine gönderir		61,00,19
farfurie · fağfuri
Türkçede fağfuri Çin porseleni demektir		21,20,00
cafenea · kahvehane
18,80,37
derbedeu · derbeder
5,10,51
mahmur · mahmur
3,20,30
giuvaier · cevahir
TDK: “cevahir” = değerli taşlar; “mücevher”		1,50,00
ibric · ibrik
1,30,09
dulgher · dülger
0,90,08
altyazılarda, milyon kelimede. OpenSubtitles 2018 (FrequencyWords, CC BY-SA 4.0); Türkçe biçimler zeyrek ile çözümlendi.

Devletin kelimeleri, hangi dilden gelirse gelsin, aynı ölçüde azaldı#

Kitaplarda Türkçe kökenli kelimelerin kullanımının azalması, bunun kelimelerin kökeninden kaynaklandığını tek başına göstermez. Belki yalnızca kitaplar değişmiştir: daha az vakayiname, daha çok roman. Bunu en azından kısmen aydınlatabilecek bir sınama, aynı kitaplarda aynı şeyleri adlandıran farklı kökenli kelimelerin kullanım sıklıklarını karşılaştırmaktır.

Bu yüzden her Türkçe kelimeye ve en çok kullanılan 300 Yunanca, Slavca ve Macarca kelimeye, hiçbir sayım yapılmadan önce, anlamına göre bir alan verildi. Grafikler 1850'de 100'den başlar ve her grubun sıklığının Wikisource'taki tarihli Rumence metinlerde, çeyrek yüzyıllar halinde nasıl değiştiğini gösterir; şerit, yazarlar yeniden örneklendiğinde 100 denemeden 95'inin düştüğü aralıktır.

Devlet: hepsi azalıyor

0501001502001850187519001925–49SlavcaMacarcaYunancaTürkçe

Ordu: hepsi azalıyor

0501001502001850187519001925–49MacarcaSlavcaYunancaTürkçe

Ev: hiçbiri azalmıyor

0501001502001850187519001925–49TürkçeSlavcaYunancaMacarca

Giyim: daha çok Türkçeler azalıyor

0501001502001850187519001925–49MacarcaYunancaSlavcaTürkçe
Wikisource'taki tarihli Rumence metinlerde her grubun sıklığı, 1850–1949; 1850–1874 = 100. Şerit, yazarlar yeniden örneklendiğinde %95 aralığıdır.

1850 ile 1925 arasında devletle ilgili kelimelerin kullanım sıklığı Türkçe kökenlilerde yüzde 74, Yunanca kökenlilerde yüzde 70, Macarca kökenlilerde yüzde 61, Slavca kökenlilerde yüzde 59 azaldı: pașă (paşa) ve vizir (vezir), ama logofăt (kançılar), aprod (mübaşir), vornic ve boier (boyar) da. Orduda da aynı: Türkçe kökenlilerde yüzde 87, Yunancalarda yüzde 78, Macarcalarda yüzde 48, Slavcalarda yüzde 48 azaldı.

Demek ki bu kelimeleri kitaplardan çıkaran Türkçe kökenleri değildi: Babıâli'nin, beylerin ve boyarların kelimeleri, dili ne olursa olsun, aynı ölçüde azaldı. Ama sınama, bu kelimelerin eski düzenle mi, yoksa yalnızca o düzeni anlatan vakayinamelerle mi gittiğini söyleyemez. Ev ise başka bir şey gösteriyor: evin kelimeleri her kökende yerinde kaldı ya da arttı; ortalamada en çok Türkçe olanlar arttı (yüzde 68; Slavcalar yüzde 40), ama aralıklar örtüşüyor.

Giyimde Türkçe kelimelerin kullanımı yüzde 62 azaldı, Yunanca olanlar yerinde kaldı, Macarca olanlar yerinde kaldı ya da arttı. Ordu ve giyim için karşılaştırma grupları küçük, beş ile 27 kelime arası; orada karşılaştırma daha zayıf.

Bugün hâlâ duyulanlar: 1.032 kelimeden 301#

Bir kelime, altyazılarda en az on milyon kelimede bir geçiyorsa yaşıyor sayıldı. Eşik on kat sıkı ya da iki kat gevşek tutulsa da devletin kelimeleri son sırada kalıyor; yemek ve ev ise ilk üçün içinde.

  • yiyecek ve içecek%47rahat, cafea, cafenea, tutun, iaurt · 34 / 72
  • ev%41cutie, dulap, geam, farfurie, capac · 40 / 98
  • din%41imam, bairam, ramazan, havră, derviș · 9 / 22
  • doğa%34soi, leș, dovleac, fildeș, lalea · 31 / 92
  • insanlar ve tavırlar%33haide, murdar, dușman, habar, chef · 76 / 229
  • ticaret ve para%25bacșiș, tejghea, amanet, chioșc, chilipir · 19 / 76
  • zanaat ve alet%24capcană, furtun, macara, cioban, tinichea · 30 / 125
  • giyim%22geantă, papuc, ciorap, șal, basma · 22 / 101
  • ordu ve silah%19șiș, ghiulea, tui, ciomag, meterez · 12 / 62
  • devlet ve memurlar%14pașă, sultan, agă, vizir, nazir · 16 / 111

Her alanın kelimelerinden bugün Rumence altyazılarda, en az on milyon kelimede bir geçenlerin payı.

Romanya Türkleri ve Tatarları#

2021 nüfus sayımında 20.945 kişi kendini Türk, 18.156 kişi Tatar olarak bildirdi. Çoğu Karadeniz kıyısındaki Köstence ilinde yaşıyor: 16.121 Türk ve 16.918 Tatar. Romanya İstatistik Enstitüsünün bugünkü sınırlara göre hesapladığı dizi 1930'da 26.080 Türk ve 15.580 Tatar ile başlar. Çok daha fazla Türk'ün yaşadığı Güney Dobruca 1940'ta Bulgaristan'a geçti.

2002'den sonraki düşüş dikkatle okunmalı: 2021'de 2,48 milyon kişinin etnik kökeni hakkında bilgi yok. Etnik kökeni bilinenler arasında Türklerin payı 2002'de yüzde 0,15 iken 2021'de yüzde 0,13 oldu; Tatarların payı yüzde 0,11 ile aynı kaldı.

010.00020.00030.00019301956196619771992200220112021Türkler 20.945Tatarlar 18.156
Romanya'nın bugünkü topraklarında sayımlarda Türkler ve Tatarlar. INS, 2021 sayımı, tablo 2.1.

Dobruca'da yerel idari birimlere göre

Harita, 2021 sayımında etnik kökenini bildirenler arasında Türklerin ve Tatarların payını, Köstence ve Tulça illerindeki her kent ve komünde (birkaç köyden oluşan idari birim) gösterir. Haritada bir yere dokunun.

23 August (Constanța): %6,3Adamclisi (Constanța): %3,8Agigea (Constanța): %5,7Albești (Constanța): %2,1Aliman (Constanța): %0,0Amzacea (Constanța): %11,9Babadag (Tulcea): %2,7Baia (Tulcea): %0,1Beidaud (Tulcea): %0,0Beștepe (Tulcea): %0,0Băneasa (Constanța): %29,2Bărăganu (Constanța): %1,9C.A. Rosetti (Tulcea): %0,0Carcaliu (Tulcea): %0,0Casimcea (Tulcea): %1,8Castelu (Constanța): %21,2Ceamurlia de Jos (Tulcea): %0,0Ceatalchioi (Tulcea): %0,0Cerchezu (Constanța): %0,0Cerna (Tulcea): %0,0Cernavodă (Constanța): %2,8Chilia Veche (Tulcea): %0,0Chirnogeni (Constanța): %0,0Ciobanu (Constanța): %0,0Ciocârlia (Constanța): %10,8Ciucurova (Tulcea): %2,0Cobadin (Constanța): %21,4Cogealac (Constanța): %0,1Comana (Constanța): %7,7Constanța (Constanța): %5,2Corbu (Constanța): %0,1Costinești (Constanța): %0,9Crișan (Tulcea): %0,0Crucea (Constanța): %0,0Cumpăna (Constanța): %4,0Cuza Vodă (Constanța): %0,6Deleni (Constanța): %0,2Dobromir (Constanța): %67,8Dorobanțu (Tulcea): %0,0Dumbrăveni (Constanța): %1,0Dăeni (Tulcea): %0,0Eforie (Constanța): %5,5Frecăței (Tulcea): %0,0Fântânele (Constanța): %0,0Ghindărești (Constanța): %0,0Greci (Tulcea): %0,0Grindu (Tulcea): %0,0Grădina (Constanța): %3,1Gârliciu (Constanța): %0,0Hamcearca (Tulcea): %0,0Horia (Constanța): %0,0Horia (Tulcea): %0,0Hârșova (Constanța): %7,0I.C. Brătianu (Tulcea): %0,0Independența (Constanța): %18,0Ion Corvin (Constanța): %3,7Isaccea (Tulcea): %2,1Istria (Constanța): %0,1Izvoarele (Tulcea): %0,0Jijila (Tulcea): %0,0Jurilovca (Tulcea): %0,0Limanu (Constanța): %3,3Lipnița (Constanța): %10,0Lumina (Constanța): %3,3Luncavița (Tulcea): %0,0Mahmudia (Tulcea): %0,4Maliuc (Tulcea): %0,0Mangalia (Constanța): %6,3Medgidia (Constanța): %15,9Mereni (Constanța): %6,9Mihai Bravu (Tulcea): %0,0Mihai Viteazu (Constanța): %0,0Mihail Kogălniceanu (Constanța): %3,6Mihail Kogălniceanu (Tulcea): %0,0Mircea Vodă (Constanța): %0,1Murfatlar (Constanța): %6,3Murighiol (Tulcea): %0,3Măcin (Tulcea): %2,3Nalbant (Tulcea): %0,0Negru Vodă (Constanța): %1,4Nicolae Bălcescu (Constanța): %0,7Niculițel (Tulcea): %0,0Nufăru (Tulcea): %0,0Năvodari (Constanța): %1,0Oltina (Constanța): %0,0Ostrov (Constanța): %0,1Ostrov (Tulcea): %0,0Ovidiu (Constanța): %4,3Pantelimon (Constanța): %0,0Pardina (Tulcea): %0,0Peceneaga (Tulcea): %0,0Pecineaga (Constanța): %1,2Peștera (Constanța): %0,7Poarta Albă (Constanța): %2,0Rasova (Constanța): %0,0Saligny (Constanța): %0,0Saraiu (Constanța): %0,0Sarichioi (Tulcea): %0,0Seimeni (Constanța): %0,2Sfântu Gheorghe (Tulcea): %0,0Siliștea (Constanța): %3,3Slava Cercheză (Tulcea): %0,0Smârdan (Tulcea): %0,0Somova (Tulcea): %0,1Stejaru (Tulcea): %0,0Sulina (Tulcea): %0,1Săcele (Constanța): %0,0Techirghiol (Constanța): %14,9Topalu (Constanța): %0,5Topolog (Tulcea): %0,0Topraisar (Constanța): %5,9Tortoman (Constanța): %0,0Tulcea (Tulcea): %1,0Turcoaia (Tulcea): %0,0Tuzla (Constanța): %6,9Târgușor (Constanța): %0,0Valea Nucarilor (Tulcea): %0,0Valea Teilor (Tulcea): %0,0Valu lui Traian (Constanța): %9,6Vulturu (Constanța): %0,0Văcăreni (Tulcea): %0,0
%0–%40+

Bulgaristan sınırındaki Dobromir'de (Dobromir-Köy) etnik kökenini bildirenler arasında Türklerin payı yüzde 67,8. Ardından Băneasa, Cobadin ve Castelu geliyor.

Kısaca beş yüz yıl#

Kelimeler uzun bir tarihle geldi: vergi, Babıâli'nin Tuna'nın Rumen kıyısında tuttuğu kaleler, İstanbul'da atanan beyler, ticaret. Aşağıdaki tarihler tarihçilerin verdiği tarihlerdir; tartışma olan yerde tartışmasıyla birlikte.

  1. 1394 ya da 1395

    Rovine Savaşı: Eflak Beyi Yaşlı Mircea ile Sultan I. Bayezid. Tarih tartışmalıdır: 10 Ekim 1394 ya da 17 Mayıs 1395; bugün tarihçilerin çoğu ikincisini kabul eder.
    I. Czamańska, Balcanica Posnaniensia 31 (2024); A. Madgearu, Revista de istorie militară (2023) · kaynak

  2. 1417–1419

    Eflak, Osmanlı Devleti'nin üstünlüğünü tanır ve vergi öder. Yıl tarihçiden tarihçiye değişir.
    K. Karpat, „Eflak”, TDV İslâm Ansiklopedisi 10; M. Maxim, „Kili”, TDV 26 · kaynak

  3. 1455–1456

    Boğdan, Petru Aron zamanında vergi ödemeye başlar: yılda 2.000 altın.
    A. Özcan, „Boğdan”, TDV İslâm Ansiklopedisi 6 · kaynak

  4. 1484

    II. Bayezid, Boğdan'ın Tuna ve Turla üzerindeki limanları Kili ve Akkirman'ı alır (bugün Ukrayna'da). Ayrıntılı (İngilizce) →
    M. Maxim, „Kili”; M. L. Bilge, „Akkirman”, TDV İslâm Ansiklopedisi · kaynak

  5. 1538–1540

    İbrail doğrudan Osmanlı yönetimine bağlanır. Turla üzerindeki Bender 1538'de alınır. Ayrıntılı (İngilizce) →
    M. Maxim, „İbrâil”, TDV İslâm Ansiklopedisi 21 · kaynak

  6. 1552–1716

    Temeşvar, Avusturya fethine kadar 164 yıl bir Osmanlı eyaletinin merkezi olur.
    M. Maxim, „Timişvar”, TDV İslâm Ansiklopedisi 41 · kaynak

  7. 1659–1661

    Evliya Çelebi Boğdan, Eflak ve Erdel'den geçer, evleri ve insanları sayar. Ayrıntılı (İngilizce) →

  8. 1660–1692

    Varat bir Osmanlı eyaletinin merkezidir. Ayrıntılı (İngilizce) →
    M. Maxim, „Varad”, TDV İslâm Ansiklopedisi · kaynak

  9. 1711–1821

    Fenerli beyler dönemi: Babıâli, Boğdan'a 1711'den, Eflak'a 1716'dan 1821'e kadar İstanbul'un Fener semtinden Rum ya da Rumlaşmış beyler atar. Ayrıntılı (İngilizce) →
    T. Artan, „Fener”, TDV İslâm Ansiklopedisi 12 · kaynak

  10. 1829

    Edirne Antlaşması: Kule, Yergöğü ve İbrail Eflak'a geri verilir, iki beyliğin ticareti serbest bırakılır.
    M. Maxim, „Yergöğü”, „İbrâil”; K. Karpat, „Eflak”, TDV İslâm Ansiklopedisi · kaynak

  11. 1877–1878

    Romanya bağımsızlığını ilan eder (eski takvimle 9 Mayıs 1877) ve vergiyi keser. Berlin Antlaşması (13 Temmuz 1878) bağımsızlığı tanır ve Kuzey Dobruca'yı Romanya'ya verir. Ayrıntılı (İngilizce) →
    Treaty of Berlin, art. XLIII–XLVI (AJIL, Official Documents) · kaynak

  12. 1878

    Romanya ile Osmanlı Devleti elçilik düzeyinde diplomatik ilişki kurar (Kasım).
    Ambasada României la Ankara; MAE · kaynak

  13. 1928, 1932

    Latin harfleri kabul edilir (1353 sayılı Kanun, 1 Kasım 1928); Türk Dil Kurumu, Türk Dili Tetkik Cemiyeti adıyla kurulur (12 Temmuz 1932).
    Legea 1353; TDK, Tarihçe · kaynak

  14. 1934

    Balkan Antantı: Romanya, Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya Balkan sınırlarını karşılıklı güvenceye alır (Atina, 9 Şubat).
    Pactul Înțelegerii Balcanice, art. 1 · kaynak

  15. 1971

    Demirkapı'daki Türk adası Adakale, baraj gölünün altında kalır. Ayrıntılı (İngilizce) →

  16. 2011

    Romanya ve Türkiye Stratejik Ortaklık Bildirgesi'ni imzalar (Aralık).
    Ministerul turc de Externe, „Relations between Türkiye and Romania” · kaynak

Bugün: ticaret, yolculuk, insanlar#

Eurostat verilerine göre Türkiye bugün Romanya'nın Avrupa Birliği dışındaki en büyük ticaret ortağı.

  • 11,11 milyar €2025'te Romanya ile Türkiye arasındaki mal ticareti: ithalat 7,22 milyar €, ihracat 3,89 milyar €. AB dışında ikinci sırada 9,80 milyar € ile Çin var.Eurostat, Comext (DS-045409), Romanya'nın bildirdiği veriler
  • 1.173.3582024'te Türkiye'ye gelen Romanya vatandaşı; 2022'de bu sayı 886.555 idi. Romanya ziyaretçi sayısında onuncu sırada.Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sınır İstatistikleri 2024
  • 19.07131 Aralık 2025'te Romanya'da geçerli oturma izni olan Türkiye vatandaşı; 2008'de 10.496 kişiydi, en düşük sayı 2017'deki 7.218.Eurostat, migr_resvalid
  • 20.197Romanya'da kayıtlı Türk sermayeli şirket (Eylül 2026); İtalya (54.720) ve Almanya'dan (26.834) sonra üçüncü sırada. Sayıya artık faal olmayan şirketler de dahil.ONRC, Romanya Ticaret Sicili

1.091 kelimenin tamamı#

Listede, DEX '98'de ('98'de yoksa DEX '96'da) ilk kökeni Türkçe ya da Tatarca olan her kelime var; yazım çeşitleri ana kelimenin altında toplandı. Kısa açıklamalar bu liste için yazıldı. Sağdaki sütun, altyazılarda milyon kelimedeki geçiş sayısıdır.

RumenceTürkçeRumencede anlamıAlanBugün
haide
aida, aidam, aidați		haydihadi, haydiinsanlar ve tavırlar1.173,7
rahat
rehat		rahat lokumlokumyiyecek ve içecek274,9
cafea
cafeu, cafă, cavei		kahvekahveyiyecek ve içecek149,6
cutiekutukutuev124,3
murdar
mîrdal, mîrdar, murdal		murdarpis, kirliinsanlar ve tavırlar61,0
dușman
dujman		düşmandüşmaninsanlar ve tavırlar60,5
habar
haber		haberfikir, bilgi; haberinsanlar ve tavırlar59,7
geantăçantaçantagiyim58,1
capcană
căpcană		kapkanhayvan tuzağızanaat ve alet49,7
chef
cef		keyifeğlence, keyifinsanlar ve tavırlar42,7
dulap
dulab, dulac, dulaf		dolapdolapev40,1
geamcampencere camıev33,4
farfuriefağfuritabakev21,2
halhalkötü durum, halinsanlar ve tavırlar21,2
cafenea
cafinea, cafană, căfană		kahvehanekahvehane, kafeyiyecek ve içecek18,8
soisoysoy, tür, cinsdoğa14,1
capackapakkapakev13,8
musafir
mosafir, moisafir, musafer		misafirkonukinsanlar ve tavırlar13,8
papuc
păpuc, pepuc		papuçarkasız ayakkabı, terlikgiyim13,3
raft
raht, reht		rafrafev11,0
bacșișbahşişbahşişticaret ve para10,9
ciorap
cerap, ciorep, cirep		çorapçorapgiyim10,2
tavan
taivan, tăvan		tavantavanev10,0
beleabelâdert, belainsanlar ve tavırlar9,5
pașă
pașa, paș, bașă		paşapaşa, Osmanlı valisidevlet ve memurlar9,4
Listenin tamamı tek sayfada

Nasıl sayıldı

Kelime listesi dexonline'ın açık veritabanından geliyor: her kelimenin DEX '98 ('98'de yoksa DEX '96) tanımının sonundaki köken notu okundu; adı geçen ilk dil Türkçe ya da Tatarca ise kelime listeye alındı. Böylece 3.028 yazım çıkıyor; yazım çeşitleri ana kelimenin altında toplanınca 1.091 kelimeye iniyor. Rumenceye Türkçe aracılığıyla Arapçadan ya da Farsçadan geçen kelimelerde sayfa, TDK sözlüğüne göre daha eski kökeni de veriyor.

Kitap sayımları Wikisource'taki, yayım yılına ya da yazarın hayatına göre tarihlenmiş Rumence metinlerden, çeyrek yüzyıllar halinde ve yazar başına iki milyon karakter sınırıyla yapıldı. Bugün, OpenSubtitles'taki Rumence altyazılar demek (332 milyon kelime); kelimeler, dexonline'daki çekimli biçimlerden yararlanılarak sözlük biçimlerine indirildi. Türkçe için aynı kaynak kullanıldı (224 milyon kelime); her biçim zeyrek ile biçimbilimsel olarak çözümlendi, böylece “kahveyi” ve “kahvesi” “kahve”ye eklendi (yalın biçim daha büyükse o alındı).

Her kelime, sayım yapılmadan önce anlamına göre bir alana atandı ve sınıflandırma donduruldu; tek düzeltme aşağıda. Rastgele seçilen 40 kelimelik elle denetimde 36 doğru, dört tartışmalı sınıflama çıktı. Sayfanın bağımsız denetiminden sonra bir karşılaştırma kelimesinin alanı değiştirildi: “oraș” (şehir) devletle ilgili bir kelime değil; tek başına Macarca devlet grubunu sabit gösteriyordu. 59 kelime sayımların dışında tutuldu: 26 tanesi metinlerde başka bir kelimeyle ya da bir adla çakıştığı için (örneğin “cât”ın eski yazımı olan “cit” ya da Calafat kasabasının adıyla çakışan “calafat”), 27 tanesi başka kökenli sık bir eşyazımlısı olduğu için (“para”, “top”, “șiret”), beşi etnik adlar olduğu için (“turc”, “tătar”) ve “tibișir”, geçişlerinin neredeyse tamamı tek bir metinden geldiği için.

“Bugün duyuluyor” eşiği, altyazılarda on milyon kelimede bir geçiştir. Grafiklerdeki aralıklar, her çeyrek yüzyılın yazarları 300 kez yeniden örneklenerek hesaplandı. Nüfus verileri 2021 sayımının Romanya İstatistik Enstitüsü (INS) tablolarıdır; 1930–2021 dizisi bugünkü sınırlara göre hesaplanmıştır.

Kaynaklar

Sitede daha fazlası